Homepage Apeldoorn.
A A A
Zoekvenster
Zoeken

Hoofdstuk 8

Ethische vraagstukken

We zijn ons bewust van de technologisering en digitalisering in de wereld om ons heen. En we staan regelmatig stil bij ethische vraagstukken in dit verband. Daarbij stellen we ons steeds de vraag: “Willen we wat kan?”.

Het Rathenau Instituut publiceerde in 2017 het rapport Opwaarderen – Borgen van publieke waarden in de digitale samenleving. In dit rapport beschreef men … “hoe de verregaande digitalisering van de samenleving fundamentele ethische en maatschappelijke vragen oproept. Het laat zien dat de overheid, de toezichthouders, het bedrijfsleven en de samenleving nog niet voldoende zijn toegerust om met deze
nieuwe vragen om te gaan.” (Melanie Peters, directeur Rathenau Instituut).

In 2018 schreef de Future City Foundation het boek Smart en Leefbaar – belangen borgen in de digitaliserende gemeente. Onderdeel daarvan is hoe te komen tot een goede afweging als het gaat om de door het Rathenau Instituut benoemde publieke waarden. Deze publieke waarden zijn privacy, autonomie, veiligheid, rechtvaardigheid, controle over technologie, menselijke waardigheid en machtsevenwicht.

Bij deze publieke waarden is het in de praktijk steeds weer de vraag wat de bestuurlijke afwegingsruimte is. Dat zal verschillen per element van de Smart City per publieke waarde. Dat maakt de omgang ermee complex, maar deze uitdaging gaan we niet uit de weg. Op basis van normen en waarden maken we steeds weer een afweging. Daarbij spelen onder meer de volgende zaken een rol: de menselijke maat, recht op menselijk contact, ethische dilemma’s vs. commerciële belangen, volksgezondheid, begrijpen van en grip hebben op systemen, hoe ver gaat de overheid ‘achter de voordeur’?, sociale consequenties van het gebruik van techniek.

De handreiking van Future City Foundation gebruiken we hierbij als leidraad. Bij datgene dat we doen in de Smart City zullen we elke keer de afwegingsruimte van de publieke waarden in kaart brengen, deze met onze samenwerkingspartners bespreken en vervolgens samen een zorgvuldige afweging maken.

Daarbij helpt het om principes te hebben. De gemeente Apeldoorn heeft het manifest van de beweging Tada (https://tada.city/)) onderschreven. Dat manifest bestaat uit de volgende gedeelde waarden voor een verantwoorde digitale stad:

  1. Inclusief. Onze digitale stad is inclusief. We houden rekening met de verschillen tussen individuen en groepen, zonder gelijkwaardigheid uit het oog te verliezen.
  2. Zeggenschap. Data en technologie moeten bijdragen aan vrijheid van bewoners. Data zijn dienend. Om het leven vorm te geven naar eigen inzicht, zelf informatie te verzamelen, kennis te ontwikkelen, ruimte te vinden om jezelf te organiseren.
  3. Menselijke maat. Data en algoritmen hebben niet het laatste woord. Menselijkheid gaat altijd voor. We laten ruimte voor onvoorspelbaarheid. Mensen hebben het recht om digitaal vergeten te worden. Zo blijft er altijd ruimte voor een nieuwe, schone start.
  4. Legitiem en gecontroleerd. Bewoners en gebruikers hebben zeggenschap over de vormgeving van onze digitale stad. De overheid, maatschappelijke organisaties en bedrijven faciliteren dit. Zij monitoren de ontwikkeling en de maatschappelijke gevolgen.
  5. Open en transparant. Welke data worden verzameld? Waarvoor? En met welke uitkomsten en resultaten? Daarover zijn we altijd transparant.
  6. Van iedereen - voor iedereen. Data die overheden, bedrijven en andere organisaties uit de stad genereren en over de stad verzamelen zijn gemeenschappelijk bezit. Iedereen kan ze gebruiken. Iedereen kan er voordeel van hebben. Hier maken we gezamenlijk afspraken over.

In de praktijk sluiten we ook aan bij de principes voor de digitale samenleving, zoals deze eerder door de gemeenten Eindhoven en Amsterdam zijn opgesteld en door de VNG verder wordt uitgewerkt. Deze overlappen grotendeels met bovenstaande publieke en gedeelde waarden. Daarbij zorgen we ervoor, dat dataverzameling en -gebruik in de openbare ruimte ten dienste staan van het maatschappelijk belang en bijdragen aan de leefbaarheid van dorpen en steden. We stimuleren andere partijen om dit ook voorop te stellen. En we zorgen voor een toegankelijke en veilige data infrastructuur

Bij alles wat we doen zijn deze principes, gedeelde en publieke waarden leidend. Op gezette tijden zullen we, ook met onze samenwerkingspartners, het gesprek voeren over de publieke en gedeelde waarden en hoe daarmee om te gaan in de digitaliserende samenleving, in onze digitaliserende gemeente. We laten het niet bij praten alleen: we zijn alert op deze aspecten en zullen handelen als het nodig is, bijvoorbeeld door voorwaarden te stellen op het gebied van privacy, veiligheid en gezondheid.