Toespraak herdenking Oranjepark 4 mei 2025

Vandaag, op 4 mei, herdenken wij alle burgers en militairen die in Nederland of waar ook ter wereld zijn omgekomen of vermoord in oorlogen en bij vredesoperaties, sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog.

Dit jaar, 80 jaar na het einde van Tweede Wereldoorlog, doen we dat in aanwezigheid van onze vrienden uit het Canadese Burlington, a warm welcome to our friends from Burlington.

Vandaag herdenken we. We staan stil bij de levens die verloren gingen. Bij het leed dat is veroorzaakt. En dat vaak nog generaties doorwerkt. Tot op de dag van vandaag.

Morgen vieren we. We vieren dat we 80 jaar geleden onze vrijheid terugkregen. Dat we weer konden gaan bouwen, aan een open, rechtvaardige en democratische samenleving.

Herdenken en vieren. We hebben het allebei nodig. We moeten herdenken, om onze pijn en ons verlies onder ogen te zien en te verwerken. We moeten vieren, om weer hoop te voelen en te houden, en ons te verbinden met andere mensen. En als we hebben herdacht en gevierd, dan kunnen we vol hoop en vertrouwen weer verder.

Vandaag denken we aan alle mensen die zijn omgekomen in oorlogen. Oorlogen waarvan je je als mens vaak afvraagt: waarom doen we dat toch?

Waarom lukt het ons als mensheid niet om in vrede met elkaar te leven? Waarom staan er altijd weer mensen op die anderen willen overheersen of pijn willen doen? In het groot en in het klein. Maar ook: wat is het, waardoor mensen bereid zijn zich te scharen achter heersers die niets anders voor ogen hebben dan hun eigen macht, ten koste van iedereen? De vraag is van alle tijden en het antwoord is complex.

In ons land leven we al tachtig jaar lang in vrede en vrijheid. De meesten van ons weten niet beter. We vinden het heel gewoon. Maar juist die houding, die soms lijkt op onverschilligheid, maakt ons kwetsbaar. Onze vrijheid is namelijk niet zo gewoon.

En onze democratie is weliswaar stevig, maar niet onbreekbaar. De zwakke plek van democratie is dat ze op democratische wijze afgebroken kan worden. Steentje voor steentje, haast onmerkbaar.

Ware democratie is gefundeerd op een meerderheid die zich óók inzet voor de bescherming van de minderheid. Zodat vrijheid er niet alleen is voor degenen met macht.

Waar de meerderheid zich meer en meer beroept op de macht van het getal, komt dat fundamentele democratische principe in gevaar. En daarmee ook het evenwicht waarop onze rechtsstaat rust.

De woorden vrijheid, democratie en rechtsstaat, zijn niet zomaar woorden die je vrijblijvend kunt gebruiken. En negeren als het je niet uitkomt. 

Het zijn principes. Beloftes. Tradities. Dromen. Inspanningen. Misschien zelfs wel verplichtingen. Het gaat over evenwicht zoeken. En terwijl je dat evenwicht zoekt, de handen van een ander vasthouden.

Het gaat ook over geven en nemen. Over incasseren en accepteren. Over verdragen en volhouden. Soms over grenzen stellen, dan weer over ruimte geven. 

Democratie. Vrijheid. En rechtsstaat. Ze zijn niet per app te bestellen en ze worden niet binnen 24 uur bij ons thuis bezorgd. Ze zijn ingewikkeld, kwetsbaar en vergen veel onderhoud. En zijn het meest kostbare en waardevolle dat wij hebben.

Waard om ons voor in te spannen. Waard om onze nek voor uit te steken. Waard om kleur te bekennen. Ook als het ongemakkelijk wordt.

Vandaag herdenken we. Om acht uur zijn we samen 2 minuten stil. Morgen vieren we. Ook hier, op het Marktplein. We luisteren naar muziek, we feesten met onze familie, buren, vrienden en iedereen die mee wil doen.

Om daarna samen weer verder te gaan, in hoop en vertrouwen de toekomst tegemoet.