Przemówienie wygłoszone podczas uroczystości upamiętniającej w Oranjeparku 4 maja 2025 r.

Dzisiaj, 4 maja, upamiętniamy wszystkich cywilów i żołnierzy, którzy od wybuchu II wojny światowej zginęli lub zostali zamordowani w Holandii lub w dowolnym innym miejscu na świecie podczas wojen i operacji pokojowych.

W tym roku, 80 lat po zakończeniu II wojny światowej, robimy to w obecności naszych przyjaciół z kanadyjskiego Burlington – serdecznie witamy naszych przyjaciół z Burlington.

Dzisiaj oddajemy hołd. Zastanawiamy się nad tymi, którzy stracili życie. Nad cierpieniem, które zostało wyrządzone. A które często odbijają się echem przez kolejne pokolenia. Aż do dnia dzisiejszego.

Jutro będziemy świętować. Będziemy świętować to, że 80 lat temu odzyskaliśmy wolność. Że mogliśmy znów zacząć budować otwarte, sprawiedliwe i demokratyczne społeczeństwo.

Upamiętnianie i świętowanie. Potrzebujemy obu tych rzeczy. Musimy upamiętniać, aby zmierzyć się z naszym bólem i stratą oraz je przepracować. Musimy świętować, aby znów poczuć i zachować nadzieję oraz nawiązać więź z innymi ludźmi. A kiedy już upamiętnimy i świętujemy, możemy z nadzieją i ufnością ruszyć dalej.

Dzisiaj wspominamy wszystkich ludzi, którzy zginęli na wojnach. Wojnach, które często skłaniają człowieka do zadania sobie pytania: dlaczego w ogóle to robimy?

Dlaczego nam, ludzkości, nie udaje się żyć ze sobą w pokoju? Dlaczego wciąż pojawiają się ludzie, którzy chcą dominować nad innymi lub sprawiać im ból? Zarówno w skali globalnej, jak i lokalnej. Ale także: co sprawia, że ludzie są gotowi popierać władców, którzy mają na celu wyłącznie własną władzę, kosztem wszystkich innych? To pytanie jest odwieczne, a odpowiedź na nie jest złożona.

W naszym kraju od osiemdziesięciu lat żyjemy w pokoju i wolności. Większość z nas nie zna niczego innego. Uważamy to za coś zupełnie zwyczajnego. Jednak właśnie takie podejście, które czasami przypomina obojętność, sprawia, że jesteśmy podatni na zagrożenia. Nasza wolność nie jest bowiem czymś tak zwyczajnym.

Nasza demokracja jest co prawda solidna, ale nie niezniszczalna. Słabym punktem demokracji jest to, że można ją zburzyć w demokratyczny sposób. Kamień po kamieniu, niemal niezauważalnie.

Prawdziwa demokracja opiera się na większości, która angażuje się również w ochronę mniejszości. Dzięki temu wolność nie jest zarezerwowana wyłącznie dla tych, którzy sprawują władzę.

W sytuacji, gdy większość coraz częściej powołuje się na siłę liczby, ta fundamentalna zasada demokracji staje się zagrożona. A wraz z nią zagrożona jest również równowaga, na której opiera się nasze państwo prawa.

Słowa „wolność”, „demokracja” i „państwo prawa” to nie są tylko zwykłe słowa, których można używać bez większego zastanowienia. I które można zignorować, gdy nie pasują nam.

To są zasady. Obietnice. Tradycje. Marzenia. Wysiłki. Być może nawet zobowiązania. Chodzi o poszukiwanie równowagi. I o to, by podczas tego poszukiwania trzymać kogoś za rękę.

Chodzi też o dawanie i branie. O znoszenie i akceptowanie. O wytrzymywanie i wytrwałość. Czasem o wyznaczanie granic, a czasem o dawanie przestrzeni.

Demokracja. Wolność. I państwo prawa. Nie da się ich zamówić przez aplikację i nie zostaną nam dostarczone do domu w ciągu 24 godzin. Są skomplikowane, wrażliwe i wymagają wiele troski. A jednocześnie są tym, co mamy najcenniejszego i najwartościowszego.

Warto się o to postarać. Warto za to zaryzykować. Warto jasno wyrazić swoje stanowisko. Nawet jeśli robi się to niewygodne.

Dzisiaj oddajemy hołd. O ósmej wspólnie zachowamy 2 minuty ciszy. Jutro będziemy świętować. Również tutaj, na Rynku. Będziemy słuchać muzyki, bawić się z rodziną, sąsiadami, przyjaciółmi i wszystkimi, którzy zechcą do nas dołączyć.

Aby potem znów wspólnie iść naprzód, patrząc w przyszłość z nadzieją i ufnością.