2 Ekim 1944 Anma Töreni Konuşması

Her yıl olduğu gibi, bugün de 2 Ekim 1944’teki olayları anıyoruz. Bu, tam olarak 80 yıl önceydi. Bu süre uzun gibi görünebilir, özellikle de şu anda 10 ya da 12 yaşındaysanız. Ama 85, 90 ve hatta 100 yaşında pek çok insan tanıyorum. Onlar için bu olaylar genellikle hiç de o kadar uzun zaman önceymiş gibi gelmiyor. Çoğu zaman savaşla ilgili pek çok şeyi hâlâ hatırlıyorlar. Ve o dönemde kötü şeyler yaşamışlarsa, bugün bile o anıların yükü altında eziliyorlar.

Birazdan, 2 Ekim 1944’te Almanlar tarafından burada kurşuna dizilen 8 erkeğin isimlerinin yazılı olduğu anıta gideceğiz. Bu anıtın yanında, üzerinde Bayan Bitter’in adı yazılı bir cam levha da bulunuyor. O, 2 Ekim’de kurşuna dizilmedi, ancak Ravensbrück toplama kampına götürüldü ve kısa bir süre sonra orada hayatını kaybetti.

Az sonra isimlerini okuyacağımız sekiz erkekten altısı, Apeldoorn’daki bir direniş grubu olan “Vrije Groep Narda”nın üyesiydi. Diğer iki kişi ise direniş grubu tarafından kurtarılan bir İngiliz ve bir Amerikalı pilottu. Bu iki kişi, Bayan Bitter’in evinde saklanıyorlardı.

Direniş grubunun lideri, Apeldoornlu genç bir kadın olan Meinarda van Terwisga’ydı.  Onun liderliğinde, Yahudilere saklanacak yer bulmalarında yardım edildi ve uçakla ya da paraşütle düşen Müttefiklere yardım edildi. Ayrıca bu insanlara gıda kuponları ve sahte kimlik belgeleri temin ettiler. Kısacası, çok tehlikeli bir işti.

1944 yılının Eylül ayı sonunda işler ters gitti. Grupta bir hain olduğu ortaya çıktı ve Narda Özgürlük Grubu tuzağa düştü. Bazıları kaçmayı başardı, ancak Meinarda, grubundan altı erkek, iki pilot ve Bayan Bitter yakalandı. İki kadın Ravensbrück toplama kampına gönderildi, sekiz erkek ise acımasızca öldürüldü.

Ve sanki bu yeterince korkunç değilmiş gibi, sekiz adamın cesetleri Apeldoorn’un dört bir yanındaki sokaklara, meydanlara ve kavşaklara bırakıldı. Boyunlarına asılan bir levhada “Terörist” yazıyordu. Almanlar bu şekilde intikam almak ve bir uyarıda bulunmak istemişlerdi.

Meinarda van Terwisga, Ravensbrück toplama kampından sağ kurtuldu ve Apeldoorn’a geri döndü. Müttefik askerlere yardım ettiği için yüksek bir İngiliz nişanı aldı. Hollanda’da Meinarda’ya Bronz Aslan, Direniş Anma Haçı ve İç Savaş Güçleri rozeti verildi.

ABD Başkanı Eisenhower gibi uluslararası liderlerden teşekkür mesajları ve takdir belgeleri aldı. Ayrıca, kralımız Willem-Alexander’ın büyük büyükannesi olan Hollanda Kraliçesi Wilhelmina ile iyi ilişkiler içindeydi.

Yani bir şekilde takdir gördü. Yine de… Meinarda van Terwisga, bizim büyük kahramanımız, 1997 yılının Mayıs ayında Apeldoorn’daki evinde, yalnız ve hayal kırıklığına uğramış bir şekilde hayata veda etti. Çünkü başlangıçta söylediğim gibi, bazı insanlar savaş sırasındaki kötü olayların etkisinden uzun süre kurtulamazlar; Meinarda için de durum böyleydi.

Hayatının geri kalanı boyunca kendini suçlu hissetmeye devam etti. Çünkü o hayatta kalmıştı, ama ‘oğlanları’ – ki onlara hep böyle seslenmeye devam etmişti – kalamamıştı. Grubunda bir hain olduğunu fark edemediği için kendini suçluyordu.

Savaştan sonra, savaştan sağ kurtulan Yahudiler için çaba gösterdi. Hükümetin bu insanlar için yeterince çaba göstermediğini düşündüğü için, kendi cebinden para harcayarak onlara yardım etti. Bu da onun içini acılaştırdı. Ve biraz da unutulmasına neden oldu. Apeldoorn’da onun adını taşıyan bir sokak var ve Direniş Savaşçıları Parkı’ndaki anıtta anılıyor. Ancak birazdan gideceğimiz anıtta adı geçmiyor.

Bir yandan bu anlaşılabilir bir durum. Çünkü o anıt, 2 Ekim 1944’te katledilenler için dikilmiştir. Meinarda van Terwisga ise savaştan sağ kurtulmuştur. Ancak o, bu direniş grubunun lideriydi.

Bu nedenle, yakında Meinarda van Terwisga için de anıtın yanına, üzerinde adı ve kim olduğu hakkında bilgi yer alan bir cam levha yerleştireceğiz. Böylece bir sonraki anma töreninde adı ve kimliği ile anılabilsin.

Bugün çekim yapıldığını gördünüz. NOS, Apeldoorn'da yaşayan ve bu direniş kahramanının hayatını derinlemesine inceleyen Bayan Kingma ile birlikte Meinarda van Terwisga hakkında bir belgesel hazırlıyor. Belgesel Ocak ayında televizyonda yayınlanacak ve içinde onun hayat öyküsü ayrıntılı bir şekilde anlatılacak.

Hikayemin başında şöyle demiştim: “Seksen yıl çok uzun bir süre gibi görünüyor”. Ancak İkinci Dünya Savaşı’na dair hâlâ yeni hikâyeler gün yüzüne çıkıyor. Bu hikâyeleri dinlemek hâlâ önemli. Çünkü bize iyilik ve kötülük hakkında bir şeyler anlatıyorlar. Korku, şüphe, cesaret ve insanların yaptığı seçimler hakkında. Böylece kendi kendimize düşünebiliriz: Ben ne düşünüyorum? Ben ne yapardım? Bu yüzden bugün Meinarda van Terwisga’nın hikâyesini anlatıyoruz. Apeldoorn’lu, olağanüstü ve cesur bir genç kadın. Başkaları için hayatını tehlikeye attı. Tüm insanların eşit olduğu inancıyla.

Onun yaptığını ben yapabilir miydim, bilmiyorum. Çünkü bunun için çok büyük cesaret gerekir. Bu yüzden, hayatı boyunca savaşın acısını çekmiş olması daha da üzücü. İşte bu yüzden bugün onu da anmamız çok güzel. Ve şöyle dememiz: Teşekkürler, Meinarda van Terwisga. Sizi hep hatırlayacağız.

Hepinize teşekkür ederim.