Hollanda Hindistan’ındaki Japon işgalinin sona ermesinin anma töreni

Bu yıl, özgürlüğün 80. yılı. Bu yıl boyunca, 80 yıl önce özgürlüğümüze kavuştuğumuzu, işgalcilerden kurtulduğumuzu anıyor ve kutluyoruz.

Bu bağlamda, şimdiye kadar özellikle Avrupa’dan ve Alman işgalcilerinden bahsettik. Rotterdam’ın bombalanmasından, açlık kışından, Holokost’tan, toplama kamplarından. Bu savaşın akıl almaz sonuçları ve dünyanın büyük bir kısmının tarihi üzerindeki kalıcı etkisi göz önüne alındığında, bu da anlaşılabilir bir durumdur.

Ancak yaklaşık 2 milyon Hollandalı için bu, aile tarihleriyle örtüşmüyor. Onlar için 15 Ağustos, Birinci Dünya Savaşı’nın sona erdiği tarihtir – ve bu, Hollanda Krallığı’nda savaşın resmen sona erdiği tarihtir.

Çünkü bu 2 milyon Hollandalı’nın aileleri, o zamanlar hâlâ Hollanda Hindistanı olarak bilinen topraklarda, Almanların değil Japonların boyunduruğu altında yaşıyordu. Onların ailelerinde savaş, Japon toplama kampları, ölüm demiryolları ve “teselli kızları” ile anılır.

Ancak sonraki dönem hakkında da: Hollanda, Endonezyalıların bağımsızlık talebine kibirli bir sömürgeci olarak tepki gösterdiğinde, yeniden kaos ve şiddet yaşandı. Bunu, zorla ya da gönüllü geri dönüşler, KNIL askerlerine verilen ve yerine getirilmeyen sözler, Hollanda’da soğuk karşılama ve yaşanan anlayışsızlık izledi.

Bunlar, özgürlüğün 80. yılı olan bu yıl içinde anlatmamız gereken hikâyelerdir. Pek çok ailede her zaman var olan, ancak anılar çok ağır ya da toplumsal rahatsızlık çok büyük olduğu için genellikle anlatılmayan hikâyeler. Farklı bir bakış açısı sunan ve tarihimize farklı bir ışık tutan hikâyeler.

İşte bu nedenle bugün, Apeldoorn yakınlarındaki Loenen Ulusal Şehitler Mezarlığı’nda, Yedi Hint Haçı’nın yanında bir araya geldik. Anmak, dinlemek ve derin düşünmek için.

Bu yedi haç, Endonezya’daki yedi Hollanda şehit mezarlığıyla doğrudan bir bağlantı oluşturmaktadır. Orada, hem İkinci Dünya Savaşı’ndan hem de Endonezya Bağımsızlık Savaşı’ndan yaklaşık 25.000 Hollandalı savaş kurbanı yatmaktadır. Bugün burada sergilenen üç vazo, Tayland ve Myanmar’daki şeref mezarlıklarını simgeliyor; bu mezarlıklarda da üç bin Hollandalı gömülü bulunmaktadır. O kadar çok hayat, o kadar çok aile etkilendi, dağıldı ve parçalandı.

Bu savaşın hayatta kalanları Hollanda’ya döndüklerinde, özgürlük içinde yaşıyorlardı. Ancak bu, pek çokları için zorlu bir özgürlüktü. Onları misafirperver bir şekilde karşılamayan, adeta sırtlarını dönmüş bir ülkede. Bu bakımdan kaderleri, Almanya’daki veya Avrupa’nın başka yerlerindeki kamplardan ya da fabrikalardan hayatta kalarak dönenlerin kaderine benziyordu: duyulmadılar, görülmediler, anlaşılmadılar, istenmediler.

Bunun değişmesi uzun zaman aldı. Hollanda, kafa karışıklığı içindeki bir ülkeydi; bir yandan Asya’da hâlâ saldırgan ve sömürgeci rolünü sürdürürken, diğer yandan ezilmiş kurban rolünü benimsemeye çalışıyordu. Tövbe ve özeleştiriye yer yoktu, uzlaşma eğilimi de yoktu.

Artık durum değişti. Ve yavaş yavaş tarihimizi farklı bakış açılarından görmeyi öğreniyoruz. Bunun kanıtı, birkaç yıl önce kral ve hükümetin Endonezya halkına sunduğu özürlerdir. Hollanda silahlı kuvvetleri adına savaşan tüm askerlere, Hollanda makamlarının neden olduğu imkansız duruma düşmüş olmaları nedeniyle sunulan özürler de buna tanıklık ediyor. Ayrıca, hem Moluk topluluğunun hem de Hollanda Hintlilerinin Hollanda’da soğuk bir şekilde karşılanmasına ilişkin artan farkındalık da buna tanıklık ediyor.

Ancak Hollanda tarihinin bu dönemine ilişkin toplumsal tartışma henüz sona ermiş değil.

Bu nedenle, 15 Ağustos’ta tek bir ülke olarak bir arada anmaya devam etmemiz özellikle önemlidir. Farklı bakış açılarına yer vererek. Farklı hikâyelere kulak vererek. Hâlâ sessiz kalanlara el uzatarak.

İşte bu yüzden bugün burada, bu yedi haç ve üç vazonun başında bulunuyoruz. O günün kurbanlarıyla bir bütünlük içinde. Bugünün yakınlarıyla bir bütünlük içinde.