Komitet ds. jakości środowiska

Nie ma czegoś takiego jak „typowe miasto” czy „typowa wieś”. Zawsze istnieją różnice, na przykład pod względem położenia, wielkości, składu i historii powstania.  Różnice te są istotne, ponieważ determinują tożsamość danego miejsca oraz całej gminy. Własna dzielnica, centrum miasta, określone przestrzenie publiczne lub budynki, ale także bliskość terenów zielonych, przyrody czy możliwości rekreacyjnych nadają Apeldoorn inne cechy i możliwości niż innym gminom.

Z punktu widzenia specyficznego charakteru miasta ważne jest, aby cechy urbanistyczne, kulturowo-historyczne, krajobrazowe i architektoniczne danego miejsca pozostały rozpoznawalne, a nowa budowla wnosiła do nich pozytywny wkład. Ponadto miejsce o wysokiej wartości nie istnieje w oderwaniu od czasu, lecz łączy przeszłość z teraźniejszością i przyszłością.

Budynek i jego otoczenie mogą wzajemnie wzmacniać swoją wartość. To przede wszystkim kształt i rozmiar budynku oraz układ elewacji w znacznym stopniu decydują o tym, jak postrzegana jest przestrzeń (publiczna). Ważne jest, aby przestrzenie były przyjemne do przebywania, wystarczająco solidne, by przetrwać próbę czasu, oraz na tyle elastyczne, by każdy mógł się w nich w pełni rozwijać.

Zachowanie dotychczasowych walorów nie oznacza z konieczności, że wszystko musi być identyczne z istniejącym otoczeniem. Dla zapewnienia trwałej przyszłości środowiska zabudowanego ważne jest również pozostawienie miejsca na kreatywne pomysły architektoniczne. Może to na przykład dotyczyć budynku, którego forma odbiega od otoczenia, ale który stanowi jego wyjątkowe uzupełnienie. Im bardziej obiekt budowlany wyróżnia się na tle otoczenia, tym większe znaczenie ma kunszt architektoniczny.

Ludzie najlepiej czują się w otoczeniu, w którym panuje ożywienie. Tętniące życiem ulice i dzielnice, pełne aktywności i budynków mieszkalnych otwartych na ulicę. Nowoczesne miasta są często nieco anonimowe. Wzdłuż ulic widać tylne elewacje budynków mieszkalnych lub biurowców, w których za fasadą dzieje się wiele, ale które są odcięte od życia na ulicy.

Budynki, które w pewnym stopniu ukazują, co dzieje się w ich wnętrzu, są bardziej atrakcyjne i sprawiają, że na ulicy panuje poczucie większego bezpieczeństwa. Fasada (parterowa) od strony ulicy wpływa na postrzeganie przestrzeni publicznej. Przyjemne budynki mają otwarte i atrakcyjne fasady, a szczególną uwagę poświęcono przejściu z przestrzeni publicznej do wnętrza budynku poprzez zaprojektowanie przyjaznych stref wejściowych.

Wysokie budynki często pełnią z natury rzeczy szczególną funkcję publiczną, na przykład jako kościół lub ratusz. Ponadto są one często ozdobione i stoją w miejscach, gdzie wokół nich jest dużo przestrzeni. Ich widoczność ma charakter funkcjonalny. Jakby mówią: ‘tutaj trzeba być’, zapewniając w ten sposób orientację i tożsamość w mieście.

Nowoczesne wysokie budynki pełnią często funkcję prywatną. Często są to budynki zaprojektowane i wzniesione jako jeden wielki blok. Są po prostu tak wysokie, ponieważ musiało się w nich zmieścić wiele mieszkań lub powierzchni biurowych.

W niektórych miastach wyższe budynki dobrze wpisują się w środowisko typowo miejskie. W Apeldoorn, które łączy w sobie cechy zarówno miejskie, jak i wiejskie, wszystko, co przewyższa mniej więcej wysokość drzew, szybko wywołuje poczucie zagubienia.
W Apeldoorn w centrum naszego podejścia do budownictwa stoi wymiar ludzki. Dosłownie – nie tworzymy budynków, w których człowiek nie czuje się komfortowo, ponieważ są one zbyt duże, zbyt anonimowe lub zbyt odległe. Ale także w sensie przenośnym – poprzez to, że w procesie projektowania zawsze na pierwszym planie stawiamy to, jak budynek jest postrzegany przez mieszkańców i przechodniów.

Zbyt uproszczone byłoby stwierdzenie, że w Apeldoornie nie wolno zatem nigdy budować powyżej tej ‘granicy drzew’ ani powyżej wysokości wieży kościelnej. Jak mogliśmy przeczytać w punkcie 3, również w dzisiejszych czasach to właśnie kontrasty między niskim a wysokim, dużym a małym nadają miastu charakter i sprawiają, że nie gubi się w niekończącym się morzu małych domków.

Oznacza to jednak, że wyższy budynek musi w pełni uzasadniać swoją widoczność. Aby ‘zasłużyć’ na tę dodatkową wysokość, musi więc charakteryzować się wyjątkowymi walorami. Ponadto istotny jest również sposób, w jaki taki budynek wpisuje się w otoczenie – należy zwrócić szczególną uwagę na przejście między budynkiem a otaczającą go przestrzenią.

Jedną z najważniejszych zalet Apeldoorn jest zieleń. Zieleń lasów na Veluwe, zieleń długich alei sięgających głęboko w miasto, zieleń licznych parków oraz zieleń ogrodów.

Ale dlaczego zieleń jest teraz tak ważna? Okazuje się, że zielone otoczenie przyczynia się do zmniejszenia przestępczości, obniżenia poziomu stresu, poprawy samopoczucia i zdrowia. Okazuje się, że osoby mieszkające w zielonej okolicy częściej są z niej zadowolone i czują się z nią bardziej związane. W przyszłości tendencja ta będzie się tylko nasilać, ponieważ zieleń może być również kluczowym rozwiązaniem dla miasta odpornego na zmiany klimatu: zapobiega ona stresowi cieplnemu i powodziom.

Ponadto zieleń zapewnia porządek w mieście. Apeldoorn w niektórych miejscach przypomina zbiór fragmentów, ale elementem spajającym jest zawsze silna struktura zieleni. Solidna zielona oprawa daje lepszy efekt niż surowe zestawienie obok siebie różnych rodzajów zabudowy.

Przyjemny, pełen kontrastów krajobraz miejski nie powstaje bowiem poprzez skupianie się wyłącznie na zabudowie, ale także na strukturze zieleni, takiej jak lasy, żywopłoty, źródła, aleje, parki, skwery, zielone place zabaw oraz poprzez to, by prywatnych przestrzeni zewnętrznych nie pokrywać nawierzchnią, lecz w miarę możliwości zagospodarowywać je na zielono.

Słowo ‘zrównoważony rozwój’ jest używane na prawo i lewo. Zazwyczaj w kontekście zrównoważonego budownictwa chodzi o energię: podwójne szyby, kotły o wysokiej sprawności lub izolację. Oczywiście to też jest ważne. Jednak zrównoważony rozwój w szerszym ujęciu oznacza, że projekt, koncepcja czy pomysł nie mogą istnieć bez uwzględnienia czynnika „czasu”.

Budynki powinny nie tylko odpowiadać dzisiejszym potrzebom, ale także mieć w sobie potencjał pozwalający wyprzedzać przyszłe trendy. Wiąże się to z wyborem lokalizacji budowy, tak aby budynek był funkcjonalny i np. dostępny środkami transportu publicznego. Ważna jest również zdolność budynku do adaptacji, dzięki czemu w przyszłości będzie można go wykorzystywać do różnych celów. Na przykład wysokość sufitu można zaprojektować tak, aby w przyszłości budynek nadawał się zarówno na cele mieszkaniowe, jak i biurowe. Istotne znaczenie mają również zastosowane materiały. Trwałe materiały, dobrane tak, aby starzenie się i czynniki atmosferyczne nie miały negatywnego wpływu na wygląd, przedłużają żywotność obiektu budowlanego. Oczywiście zrównoważony rozwój dotyczy również środków oszczędzania energii. Aby zapewnić ich wysoką jakość, najlepiej jest uwzględnić je już na etapie projektowania obiektu.

Budowanie jest od zawsze aktualne. Podobnie jak dylematy, z którymi borykają się architekci: jakie jest przeznaczenie budynku, czego oczekuje zleceniodawca, co się w nim znajdzie, jaka konstrukcja najlepiej spełni wymagania itp. Obiekt budowlany jest atrakcyjny dzięki przejrzystej strukturze, ma rozpoznawalną formę, jest spójny i dobrze wyważony pod względem proporcji, konstrukcji oraz układu wnętrz.

Jedną z pierwszych osób, które się tym zajmowały, był Witruwiusz, który w I wieku p.n.e. napisał 10 tomów poświęconych architekturze: swego rodzaju przewodnik po dobrym stylu jeszcze przed jego powstaniem! Ten starożytny Rzymianin porusza między innymi kwestię związku między firmitas (solidnością/konstrukcją), utilitas (przeznaczeniem budynku) oraz venustas (piękno). Wspomina również na przykład o ordinatio (porządku), symmetria (symetrii), eyrytmia (harmonii), distributio (odpowiednich materiałach) oraz decor (odpowiedniości).

Poniższe zasady dotyczące architektury istnieją od wieków i dowiodły swojej wartości:

Związek między kształtem, przeznaczeniem i konstrukcją

Wygląd budynku (jego forma) zależy w znacznym stopniu od przeznaczenia budynku oraz sposobu jego wykonania (konstrukcji). Jednak forma to coś więcej niż tylko połączenie przeznaczenia i konstrukcji: forma wnosi coś dodatkowego. Dlatego uważamy, że ważne jest, aby przeznaczenie, konstrukcja i forma były ze sobą spójne i logicznie powiązane.

Dobrym przykładem ilustrującym tę sytuację jest centrum miasta Apeldoorn. W ciągu ostatniego stulecia zmienił się sposób wykorzystania zabytkowych budynków handlowych przy ulicy Hoofdstraat. Sklepy stały się większe lub bardziej krzykliwe. Na wyższych kondygnacjach nie zawsze mieszkają już ludzie. Widać, że charakter budynku został czasami zniekształcony przez ciągłe przebudowy. Parter z witryną sklepową i reklamami wizualnie oddzielił się od wyższych kondygnacji. Wymaga to zatem renowacji, aby przywrócić równowagę między górą a dołem i sprawić, by budynek znów stał się spójną całością: mocno osadzoną na ziemi.

Skala i proporcje

Proporcje budowli stanowią spójny system. Witruwiusz posługiwał się w tym celu pojęciem ‘złotego podziału’ – modelem pozwalającym określić, kiedy coś ma dobre proporcje. Dobre proporcje to jednak coś więcej niż tylko ten model. To coś, co dostrzega się, gdy już istnieje, coś, co trzeba wypróbować, a nie coś, co da się ująć w jedną zasadę. Jest to jeden z najbardziej nieuchwytnych aspektów projektowania budynku.

Przestrzenie, kubatury i podział powierzchni tworzą spójną całość i jasną hierarchię. Budynek ma jedną główną formę, w której umieszczone są najważniejsze funkcje. Dodatkowe elementy, takie jak budynki przyległe, wykusze, lukarny czy balkony, mogą zakłócać spójność całości, jeśli są zbyt dominujące.  Tego rodzaju elementy drugorzędne muszą zatem wpisować się w strukturę, wymiary i skalę budynku.
Odpowiednie proporcje budynku w stosunku do skali otoczenia, sąsiednich budynków, a także przestrzeni zewnętrznej (placu lub wąskiej uliczki) mają decydujące znaczenie dla tego, jak budynek wpisuje się w kontekst miasta.

Materiał, faktura, kolor i światło

Materiał, faktura, kolor i światło sprawiają, że budynek staje się widoczny i odczuwalny. Materiał, faktura, kolor i światło wspierają projekt obiektu budowlanego i wpisują się w jego charakter. Przyczyniają się również do spójności budynku z otoczeniem. Jeśli kolory i materiały nie są dostosowane do projektu, odbywa się to kosztem wyrazistości obiektu budowlanego.