Çevre Kalitesi Komisyonu

"Tek ve yegane şehir" ya da "tek ve yegane köy" diye bir şey yoktur. Örneğin konum, büyüklük, yapı ve oluşum tarihi gibi konularda her zaman farklılıklar vardır.  Bu farklılıklar önemlidir, çünkü hem o yerin hem de belediyenin bir bütün olarak kimliğini belirlerler. Kendi mahalleniz, şehir merkezi, belirli kamusal alanlar veya binalar, ama aynı zamanda yeşil alanlara, doğaya veya rekreasyon imkânlarına yakınlık, Apeldoorn’a diğer belediyelerden farklı nitelikler ve imkânlar kazandırır.

Şehrin kendine özgü çevresi açısından, bir mekanın kentsel planlama, kültürel-tarihsel, peyzajsal ve mimari özelliklerinin tanınabilir kalması ve yeni bir yapının bu özelliklere olumlu bir katkı sağlaması önemlidir. Ayrıca, değerli bir mekan zaman içinde tek başına var olan bir şey değildir; geçmişi, bugünü ve geleceği birbirine bağlar.

Bir bina ve çevresi birbirlerinin değerini artırabilir. Özellikle bir binanın şekli ve boyutu ile cephenin düzeni, (kamusal) mekanın nasıl algılandığını büyük ölçüde belirler. Mekanların içinde vakit geçirmek için keyifli, zamanın yıpratıcı etkilerine dayanacak kadar sağlam ve herkesin kendini en iyi şekilde geliştirebileceği kadar esnek olması önemlidir.

Mevcut nitelikleri korumak, her şeyin mutlaka mevcut çevreye benzemesi gerektiği anlamına gelmez. Yapılı çevrenin sürdürülebilir bir geleceği için yaratıcı mimari fikirlere yer açmak da önemlidir. Bu, örneğin, tasarımı çevresinden farklı olan, ancak çevreye özel bir katkı sağlayan bir bina olabilir. Bir yapı çevresinden ne kadar fazla farklılaşırsa, mimari ustalık o kadar önem kazanır.

İnsanlar, çevrelerini en çok canlılık olduğunda keyifli bulurlar. Etkinliklerin olduğu ve konutların sokağa açıldığı canlı caddeler ve mahalleler. Modern şehirler genellikle biraz kimliksizdir. Sokağa bakan arka cepheler ya da ofis binaları vardır; bu binaların arkasında her türlü faaliyet gerçekleşse de, bunlar sokak hayatından kopuktur.

İçeride neler olup bittiğini biraz olsun gösteren binalar daha çekicidir ve sokakta daha güvenli bir his yaratır. Sokağa bakan (zemin kat) cephe, kamusal alanın algılanmasına katkıda bulunur. Hoş binalar, açık ve çekici cephelere sahiptir; ayrıca binaların giriş alanları davetkar bir şekilde tasarlanarak kamusal alandan binaya geçişe özen gösterilmiştir.

Yüksek binalar, köken olarak genellikle kilise veya belediye binası gibi özel bir kamusal işleve sahiptir. Ayrıca, çoğu zaman süslemelerle donatılmışlardır ve etrafında geniş bir alan bulunan yerlerde konumlanırlar. Görünürlükleri işlevseldir. Sanki ‘buraya gelmelisin’ der gibi bir etki yaratırlar ve böylece şehirde yön bulmaya yardımcı olurlar ve kimlik kazandırırlar.

Modern yüksek binalar genellikle daha özel bir işleve sahiptir. Çoğu zaman bu binalar, tek bir büyük blok olarak tasarlanıp inşa edilmiştir. Bu kadar yüksek olmalarının nedeni, içlerine çok sayıda konut veya ofis alanı sığdırılması gerekliliğidir.

Bazı şehirlerde, daha yüksek binalar yoğun kentsel ortama iyi uyum sağlar. Hem kentsel hem de kırsal özelliklere sahip Apeldoorn’da ise, ağaç yüksekliğinden daha yüksek olan her şey insana çabucak kaybolmuşluk hissi verir.
Apeldoorn’da, insan ölçeği inşaat anlayışımızın merkezinde yer alır. Kelimenin tam anlamıyla; çok büyük, çok kimliksiz ya da çok mesafeli oldukları için insanın kendini rahat hissetmediği binalar inşa etmemek suretiyle. Aynı zamanda mecazi anlamda da, tasarım sürecinde her zaman binanın sakinleri ve yoldan geçenlerin binayı nasıl algıladığını ön planda tutuyoruz.

Apeldoorn’da bu nedenle asla o ‘ağaç sınırının’ ya da kilise kulesinin yüksekliğinin üzerine çıkılmaması gerektiğini söylemek fazla basit olur. 3. maddede de okuduğumuz gibi, günümüzde de tam tersine, alçak ve yüksek, büyük ve küçük arasındaki zıtlıklar şehre bir lezzet katıyor ve sonsuz bir küçük evler denizinde kaybolmamanızı sağlıyor.

Ancak bu, daha yüksek bir binanın görünürlüğünü fazlasıyla hak etmesi gerektiği anlamına gelir. Dolayısıyla, ekstra yüksekliği ‘hak etmek’ için ekstra özel bir niteliğe sahip olması gerekir. Bunun yanı sıra, böyle bir binanın çevresiyle nasıl bütünleştiği de önemlidir; binanın çevresindeki alana geçişine özenle dikkat edilmelidir.

Apeldoorn’un en önemli özelliklerinden biri yeşillikleridir. Veluwe’deki ormanların yeşilliği, şehrin derinliklerine uzanan uzun caddelerin yeşilliği, sayısız parkın yeşilliği ve bahçelerin yeşilliği.

Peki, yeşil alanlar neden bu kadar önemli? Yeşil bir çevrenin suç oranını düşürdüğü, stresi azalttığı, refahı artırdığı ve sağlığı iyileştirdiği ortaya çıkmıştır. Yeşil bir mahallede yaşayanların, mahallelerinden daha sık memnun oldukları ve mahallelerine daha bağlı hissettikleri görülmektedir. Gelecekte bu eğilim daha da güçlenecek, çünkü yeşil alanlar aynı zamanda iklim değişikliğine dayanıklı bir şehir için de en önemli çözüm olabilir: sıcaklık stresini önlemek ve su baskınlarını engellemek.

Ayrıca yeşil alanlar, şehirde düzeni sağlar. Apeldoorn bazı yerlerde parçalardan oluşan bir bütün gibi görünse de, bu parçaları bir arada tutan unsur her zaman güçlü bir yeşil yapıdır. Sağlam bir yeşil çerçeve, farklı yapı türlerini soğuk bir şekilde yan yana dizmekten daha iyi bir sonuç sağlar.

Hoş ve zıtlıklarla dolu bir şehir manzarası, yalnızca binalara odaklanarak değil, aynı zamanda ormanlar, ağaçlıklı setler, kaynaklar, açık yollar, parklar, bahçeler, yeşil oyun alanları gibi unsurlara da dikkat etmek ve özel dış mekanları sertleştirmeyip mümkün olduğunca yeşil bir şekilde düzenlemek gerekir.

‘Sürdürülebilirlik’ kelimesi her fırsatta kullanılıyor. Sürdürülebilir inşaat denildiğinde genellikle enerji konusu gündeme gelir: çift cam, yüksek verimli kazanlar veya yalıtım. Elbette bunlar da önemlidir. Ancak daha geniş bir bağlamda sürdürülebilirlik, bir tasarımın, konseptin veya fikrin “zaman” faktörünü kapsamadan var olamayacağı anlamına gelir.

Binalar sadece bugünün taleplerine uygun olmakla kalmamalı, aynı zamanda geleceği öngörebilme potansiyeline de sahip olmalıdır. Bu, binanın hangi yerde inşa edileceğiyle ilgilidir; böylece bina işlevsel olur ve örneğin toplu taşıma ile ulaşılabilir hale gelir. Aynı zamanda, binanın gelecekte farklı amaçlar için kullanılabilmesi için uyarlanabilir olması da önemlidir. Örneğin tavan yüksekliği, binanın gelecekte hem konut hem de ofis olarak kullanılabilmesini sağlayacak şekilde tasarlanabilir. Kullanılan malzemeler de önemlidir. Eskime ve hava koşullarının görünüşü olumsuz etkilememesi için özenle seçilen sürdürülebilir malzemeler, bir yapının ömrünü uzatır. Ve elbette sürdürülebilirlik, enerji tasarrufu önlemleriyle de ilgilidir. Bunu kaliteli bir şekilde gerçekleştirmek için, bu önlemlerin en iyisi yapının tasarımı aşamasında doğrudan dahil edilmesidir.

Binalar her döneme aittir. Mimarların bu süreçte karşılaştıkları ikilemler de öyle: binanın yeri nedir, işverenin isteği nedir, içinde ne yer alacak, hangi yapı en uygunudur vb. Bir yapı, net bir yapıya sahip olmasıyla dikkat çeker; tanınabilir bir şekli vardır, tutarlıdır ve hem oranları hem de konstrüksiyonu ve yerleşim planı bakımından dengelidir.

Bu konuda yazan ilk kişilerden biri Vitruvius’tur; MÖ 1. yüzyılda mimari üzerine 10 kitap yazmıştır: tam anlamıyla bir “mimari kılavuzu”! Bu eski Romalı, diğer konuların yanı sıra firmitas (sağlamlık/yapı), utilitas (binanın kullanım amacı) ve venustas (güzellik) arasındaki ilişkiden bahsetmiştir. Ayrıca örneğin ordinatio (düzen), symmetria (simetri), eyrytmia (uyum), distributio (uygun malzemeler) ve decor (uygunluk) kavramlarından da bahsetmiştir.

Aşağıda belirtilen mimari ilkeler yüzyıllardır varlığını sürdürmekte ve değerlerini kanıtlamışlardır:

Biçim, kullanım ve yapı arasındaki ilişki

Bir binanın görünüşü (şekli), büyük ölçüde binanın kullanım amacı ve yapım şekli (yapı) tarafından belirlenir. Yine de şekil, kullanım ve yapının birleşiminden daha fazlasıdır: şekil, bir değer katar. Bu nedenle kullanım, yapı ve şeklin birbiriyle uyumlu olması ve mantıklı bir şekilde birbirine bağlanması bizim için önemlidir.

Bunu örneklemek için iyi bir örnek, Apeldoorn şehir merkezidir. Hoofdstraat’taki tarihi dükkan binalarının kullanım şekli, yüzyıl boyunca değişmiştir. Mağazalar daha büyük veya daha gösterişli hale gelmiştir. Üst katlarda artık her zaman konut olarak kullanılmamaktadır. Sürekli yapılan tadilatlar nedeniyle binanın karakterinin zaman zaman bozulduğu görülmektedir. Mağaza vitrini ve reklam panolarının bulunduğu zemin kat, üst katlardan görsel olarak kopmuştur. Bu durum, üst ve alt katlar arasında yeniden bir denge sağlanması ve binanın yeniden bütünlüğüne kavuşması için onarım gerektirir: ayakları yere sağlam basan bir yapı olarak.

Ölçek ve oranlar

Bir yapının oranları, birbiriyle uyumlu bir sistem oluşturur. Vitruvius bu kavramı ifade etmek için ‘altın oran’ terimini kullanmıştır. Bu, bir şeyin iyi oranlara sahip olup olmadığını belirlemeye yarayan bir modeldir. Ancak iyi oran kavramı, sadece bu modelden ibaret değildir. Bu, varsa fark edilebilen, denenmesi gereken bir şeydir; tek bir kural ile tanımlanabilecek bir şey değildir. Bu, bir binanın tasarımında en anlaşılması zor yönlerden biridir.

Mekanlar, hacimler ve yüzey dağılımları birbirleriyle ilişkili olup net bir hiyerarşi oluşturur. Bir binanın, en önemli işlevlerin yer aldığı tek bir ana biçimi vardır. Ek binalar, cumbalar, çatı pencereleri veya balkonlar gibi ilave unsurlar, aşırı baskın oldukları takdirde rahatsız edici bir etki yaratabilir.  Bu tür ikincil yapı elemanları, bu nedenle binanın yapısı, boyutları ve ölçeğine uygun olmalıdır.
Binanın çevresinin ölçeğine, bitişiğindeki binalara ve aynı zamanda dış mekana (bir meydan ya da dar bir sokak) göre uygun bir orantıya sahip olması, binanın kentsel bağlama nasıl uyum sağladığını belirleyen unsurlardır.

Malzeme, doku, renk ve ışık

Malzeme, doku, renk ve ışık, bir binayı hem görünür hem de hissedilir kılar. Malzeme, doku, renk ve ışık, yapının tasarımını destekler ve binanın karakteriyle uyum sağlar. Ayrıca, binanın çevresiyle bütünlüğüne de katkıda bulunurlar. Renkler ve malzemeler tasarımla uyumlu değilse, bu durum yapının ifade gücünü olumsuz etkiler.